nguyen dinh luong nguyen dinh luong 1 nguyen dinh luong 2 nguyen dinh luong 3 nguyen dinh luong 4 nguyen dinh luong 5
    Hiệp Định Thương Mại
    Những Bài Viết
   Lượt Truy Cập
Đang online  : 8
Lượt thứ       : 82058

Giải mã những "Cuộc chiến" trên vũ đài kinh tế thế giới hôm nay

Nguyễn Đình Lương

Nguyên Trưởng đoàn đàm phán HĐTM

Việt Nam-Hoa Kỳ

 

Ông Donald Trump lên nắm chính quyền nước Mỹ mới được 2 năm. Hai năm ngồi ở Nhà trắng ông đã làm cho vũ đài kinh tế thế giới náo loạn.

Với khẩu hiệu "Nước Mỹ trước hết", "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại", cầm được chiếc búa quyền lực là ông ra tay xử lý một loạt các cam kết kinh tế quốc tế mà những người tiền nhiệm để lại như: Ký lệnh rút khỏi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP, đòi sửa đổi hoặc rút bỏ Hiệp định MDTD Bắc Mỹ NAFTA, đòi rút khỏi Tổ chức Thương mại thế giới WTO, khởi động cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, trừng phạt một loạt nước cả đối thủ, cả đối tác .v.v…

Hôm nay tình hình đang diễn biến, cũng đã có những điều không tốt xảy ra, thế giới đang trở nên khó đoán định.

Liệu rồi, kinh tế thế giới sẽ thế nào, có "thảm họa" nào xảy ra không?

Để tìm câu trả lời trước hết, ta sẽ mổ xẻ nền kinh tế thế giới hôm nay.

*

*     *

Kinh tế thế giới hôm nay và có thể vài thập kỷ tới đang vận hành và phát triển cùng ba nhân tố cấu thành cơ bản:

- Cuộc cạnh tranh giành địa vị thống trị thế giới của các nước lớn ngày càng khốc liệt, trước hết và chủ yếu là cạnh tranh trên mặt trận kinh tế.

- Kinh tế thế giới hôm nay đang vận hành trên nền tảng nền kinh tế đang toàn cầu hóa

- Kinh tế thế giới hôm nay đang và sẽ vận hành và phát triển trên nền tảng những thành tựu kỹ thuật công nghệ mới, nền tảng cách mạng công nghiệp 4.0

Ba nhân tố trên đang song hành, liên kết chặt chẽ, vừa là tiền đề, vừa là kết quả, là động lực phát triển của nhau, để tạo nên những phát triển đột phá của nền kinh tế thế giới. Sau đây tạm mổ xét một vài góc cạnh các nhân tố:

Cạnh tranh giữa các thế lực

Cạnh tranh trong nền kinh tế thế giới hôm nay là khốc liệt. Cạnh tranh càng mạnh, kinh tế càng phát triển, thế giới càng nhiều biến động phức tạp. Không có một quốc gia nào chịu để cho dân tộc mình, đất nước mình thua kém. Không một quốc gia nào không muốn cạnh tranh để cho đất nước mình phát triển hơn nước khác, dân mình giàu có bằng hoặc hơn các nước khác. Cạnh tranh để vươn lên là bản năng của con người.

Thế kỷ trước cạnh tranh giữa hai hệ thống kinh tế XHCN và TBCN. Hôm nay cuộc cạnh tranh gay gắt nhất là giữa hai nền kinh tế lơn nhất và lớn thứ hai thế giới. Giữa Mỹ và Trung Quốc. Thế giới đang đòi hỏi cạnh tranh phải lành mạnh.

Để chiến thắng trong cạnh tranh, người ta phải tìm ra mô hình kinh tế mới, khác với mô hình kinh tế của đối thủ. Trung Quốc phải thiết kế và triển khai mô hình kinh tế khác với mô hình kinh tế tự do cạnh tranh của Mỹ. Bởi nếu theo mô hình kinh tế kiểu Mỹ thì Trung Quốc mãi chỉ đi sau. Trung Quốc thiết lập mô hình kinh tế chủ yếu dựa vào các tập đoàn quốc doanh mạnh, vừa làm kinh tế, vừa thực hiện các toan tính địa chiến lược. Chiến lược “Một vành đai, một con đường” của Trung Quốc được triển khai chủ yếu qua các doanh nghiệp nhà nước. Nếu như sức mạnh của nền kinh tế Mỹ là ở sức mạnh các tập đoàn tư bản thì sức mạnh kinh tế Trung Quốc chủ yếu ở các tập đoàn quốc doanh. Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc, vì thế, là cuộc chiến giữa hai thể chế, không thể dung hòa. Cuộc chiến này là tất yếu. Nếu có tính ngẫu nhiên thì là ở chỗ vừa qua nó được khởi phát từ cái tính đồng bóng, máu hiếu thắng của Donald Trump, Tổng thống thứ 45 của nước Mỹ.

Khác với trước đây, cuộc cạnh tranh hôm nay đang diễn ra trong nền kinh tế toàn cầu hóa, trong nền kinh tế đang phát triển nhanh và mạnh trên nền tảng cách mạng kỹ thuật công nghệ nên nó càng khốc liệt.

Toàn cầu hóa kinh tế

Để bớt tranh cãi những vấn đề xunh quang toàn cầu hóa kinh tế ta cần nhận diện những hiện tượng đã xảy ra trong nền kinh tế thế giới hôm nay:

1. Kinh tế thế giới đã là một kinh tế kết nối, kết nối giữa các nền kinh tế quốc gia với nhau trên phạm vi toàn cầu, các chuỗi giá trị đã hình thành và đang vận hành trong mọi lĩnh vực kinh tế. Tuy còn ở mức độ thấp hơn nhưng kinh tế Việt Nam cũng đã thực sự kết nối với nền kinh tế khu vực và thế giới, sự kết nối đã đến mức không thể đứt đoạn và kết nối ngày càng rộng, càng sâu. Để phát triển Việt Nam chủ trương thúc đẩy kết nối sâu rộng hơn nữa.

2. Hành lang pháp lý để vận hành một nền kinh tế toàn cầu hóa đã được thể chế hóa trong khung pháp lý của Tổ chức thương mại thế giới WTO, và để được thể chế hóa trong khung pháp lý của hơn 160 quốc gia, thành viên WTO, trong đó có Việt Nam. Gia nhập WTO, Việt Nam và các nước thành viên WTO phải điều chỉnh, sửa đổi hệ thống luật pháp khớp với luật chơi WTO.

Luật chơi WTO là các nguyên tắc của nó: Đó là tự do hóa thương mại, là thực thi một nền kinh tế mở, là hoạt động kinh tế phải công bằng, không phân biệt đối xử giữa trong và ngoài nước, phải minh bạch, công khai.v.v.

Vừa qua, Tổng thống thứ 45 nước Mỹ, ông Donald Trump với khát vọng “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” đã triển khai một số chính sách như giảm thuế trong nước, và ép buộc các doanh nghiệp Mỹ đưa sản xuất về Mỹ, đã có một vài thành công.

Là thành viên của WTO nhưng nước Mỹ của ông Trump không áp dụng các quy phạm, quy định WTO mà áp dụng các điều luật của nước Mỹ để áp đặt sự trừng phạt đối với nhiều quốc gia kể cả đối thủ và đối tác. Tình hình đó khuấy lên một phong trào chống chính sách bảo hộ thương mại, đòi tự do thương mại.

Nước Mỹ thì tuyên bố, Mỹ không bảo hộ thương mại, Mỹ chỉ đòi lại sự công bằng, đòi lại những gì đã mất. Kinh tế Mỹ đang phát triển trên nền tảng toàn cầu hóa. Không có thị trường thế giới thì không có kinh tế Mỹ, kinh tế Mỹ đã kết nối với kinh tế toàn cầu.

Hôm nay thế giới trước hết và chủ yếu các nước lớn, đang lớn tiếng đòi cải tổ lại Tổ chức thương mại thế giới WTO và chắc chắn WTO phải được cải tổ lại.

Cải tổ WTO không có nghĩa là xé bỏ khung pháp lý của WTO, không có nghĩa là sẽ thiết kế lại một khung pháp lý mới.

Cải tổ WTO hôm nay, có thể là, khắc phục những bất cập đã hình thành trong quá trình tồn tại của WTO, có thể là lập lại sự cân bằng lợi ích, là thiết kế lại cách vận hành để nâng cao hiệu lực pháp lý của các quy tắc, quy định trong WTO.

WTO có hiệu lực từ ngày 01/01/1995 trên cơ sở Hiệp định Marakesh ký ngày 15/4/1994. Ở thời điểm đó, những thỏa thuận đạt được qua vòng đàm phát Urugoay được coi là tiến bộ, chấp nhận được. Ví dụ với thuế nhập khẩu ô tô: có nước chỉ hơn 2%, có nước 10%, có nước 20%. Mức đó là tiến bộ bởi trước đó thuế ô tô nhiều nước còn là 100%, 200%...

Nhưng hôm nay, sau hơn 20 năm, vẫn giữ mức cam kết đó là không công bằng, là phải thay đổi, phải đàm phán lại.

WTO hôm nay đã trên 160 nước thành viên, đã trở thành như một câu lạc bộ, không quản lý nổi.

Có quốc gia, để được gia nhập WTO đã cam kết khá nghiêm túc, nhưng thực hiện lại khác cam kết trong đó có Trung Quốc. Báo chí thế giới tố rằng: WTO quy định chống ăn cắp sở hữu trí tuệ, thì họ lấy ăn cắp sở hữu trí tuệ làm quốc sách để phát triển. WTO quy định, doanh nghiệp nhà nước kinh doanh trên thị trường phải theo tiêu chí thị trường, thì họ đang nỗ lực bảo hộ, trợ cấp cho doanh nghiệp nhà nước để thống lĩnh thị trường. WTO quy định chống trợ cấp thương mại, chống trợ cấp công nghiệp, thì họ đang trợ cấp tràn lan để giành giật thị trường nước ngoài. Họ đang vô hiệu hóa nhiều quy định của WTO. Ở WTO hôm nay đang kiện cáo tùm lum, người đúng kiện, người sai cũng kiện.

Người Mỹ bức xúc, Người Mỹ không dựa vào WTO để xử các vụ kiện, họ phải dùng luật Mỹ xử. Vả lại, người Mỹ xưa nay đã quen làm "Cha' thiên hạ. Thích ai thì thưởng, không thích ai thì trừng phạt, suốt ngày tìm chuyện để phạt người khác. Họ mạnh, họ có đủ mọi công cụ để thực thi các quyết định phạt. Tình hình đang đòi hỏi phải cải tổ lại WTO phải thiết kế lại các chế tài của WTO.

3. Khung pháp lý toàn cầu hóa đã được nâng cấp, mở rộng trong các Hiệp định MDTD thế hệ mới.

WTO, vì tính chất và chức năng của nó, chủ yếu xử lý các vấn đề thương mại và liên quan trực tiếp đến thương mại. Khác với WTO, các Hiệp định MDTD thế hệ mới như Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP, Hiệp định MDTD Việt Nam - EU EVFTA, Hiệp định MDTD Bắc Mỹ NAFTA, hoặc các Hiệp định MDTD song phương mà Hoa Kỳ ký với các nước Singapore, Hàn Quốc, Chi Lê, Jordani, Australia, Newzealand.v.v. được nâng cấp cao hơn, rộng hơn

Ngoài các cam kết như WTO các Hiệp định này điều chỉnh các quan hệ đầu tư theo tiêu chuẩn quốc tế, cam kết rộng và sâu ở các ngành dịch vụ hiện đại như Viễn thông, Tài chính, Internet, Thương mại điện tử.v.v.

Khác với WTO, các Hiệp định MDTD thế hệ mới xử lý một loạt vấn đề thể chế, như cách quản lý điều hành nền kinh tế quốc gia, như chính sách cạnh tranh, doanh nghiệp nhà nước, mua sắm công, doanh nghiệp vừa và nhỏ, phòng chống tham nhũng, lao động, môi trường, kể cả cách tuyển dụng viên chức trong sạch vào cơ quan nhà nước.v.v.

Vừa qua ông Trump đòi sửa đổi Hiệp định MDTD Bắc Mỹ NAFTA đã làm cho dư luận lo lắng, nhưng rồi Hiệp định đã được sửa đổi và đã được lãnh đạo 3 nước Mỹ, Canada, Mehico ký vào ngày 01/12/2018 tại Hội nghị G20 ở Arhentina

Đàm phán và sửa đổi Hiệp định NAFTA không có chuyện phá vỡ khung pháp lý của Hiệp định mà chỉ điều chỉnh bổ sung một số cam kết về thuế nhập khẩu và mở cửa thị trường để đảm bảo cân bằng lợi ích hơn, so với những cam kết đã có từ năm 1995, đồng thời xiết chặt lại các chế tài để nâng cao tính hiệu lực của Hiệp định. Hiệp định MDTD Hoa Kỳ - Hàn Quốc cũng vừa được điều chỉnh theo cách đó.

Nếu như trước đây, cuộc cạnh tranh giữa các thế lực kinh tế diễn ra ở từng lĩnh vực, từng khu vực thì hôm nay, trong môi trường toàn cầu hóa, cuộc cạnh tranh đang diễn ra trên toàn bộ mặt bằng kinh tế thế giới, không còn góc trời nào không có sự giành giật giữa các thế lực kinh tế, khốc liệt nhất là giữa Mỹ và Trung Quốc. Thậm chí người ta đang đánh nhau ở cả những quốc đảo chỉ có một vài trăm ngàn dân giữa biển cả.

Cách mạng công nghiệp 4.0.

- Cách mạng công nghiệp 4.0, những thành tựu mới trong công nghệ kỹ thuật, đang làm thay đổi chóng mặt, cơ cấu kinh tế thế giới, cơ cấu sản xuất, cơ cấu sản phẩm, cơ cấu tiêu dùng, thói quen tiêu dùng, cơ cấu lao động, cách quản lý và quản trị kinh tế và xã hội và thay đổi sinh hoạt của con người.

- Nếu như trước đây, những thành tựu khoa học kỹ thuật, những phát minh sáng chế được áp dụng từng bước, nhanh chậm khác nhau, ở từng lĩnh vực, từng khu vực, hôm nay trong môi trường toàn cầu hóa, tiến bộ khoa học công nghệ được áp dụng trên phạm vi toàn cầu, được áp dụng để khai thác tài nguyên, nhân lực, ở mọi miền trên trái đất. Cách mạng 4.0 đang thúc đẩy toàn cầu hóa sâu hơn, rộng hơn.

- Khác với trước đây, việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật hôm nay đang hướng tới khai thác trí tuệ con người - một nguồn lực vô tận.

- Trước đây cuộc cạnh tranh giữa các thế lực kinh tế tập trung vào sự giành giật thị trường, giành giật người tiêu dùng thì hôm nay cuộc cạnh tranh đang hướng tới khai thác trí tuệ con người và đang là một cuộc chiến. Cuộc chiến đó đã bắt đầu khốc liệt. Hôm nay người ta đang bao vây, chèn ép các tập đoàn viễn thông ZTE, Huawei… của Trung Quốc, ở khắp mọi nơi.

 

      Giới Thiệu

TÁC GIẢ

    NGUYỄN ĐÌNH LƯƠNG

Sinh năm: Canh Thìn 1940
Quê Quán: Làng Thịnh Lạc, xã Hùng Tiến, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
Chỗ ở hiện nay: 179 Đặng Tiến Đông, Gò Đống Đa, Hà Nội
Có thâm niên hơn 20 năm đàm phán thương mại cấp Chính phủ, bắt đầu là các Hiệp định với Liên Xô, với tất cả các nước Xã hội chủ nghĩa, sau đó là với các nước khác như Xin-ga-po, Ca-na-đa, Na Uy, Thụy Sỹ,.. và kết thúc là Hiệp định Thương Mại song phương Việt Nam – Hoa Kỳ.

 
|
Hiệp Định Thương Mại Việt Nam - Hoa Kỳ
|
|

Thiết kế website